Διδακτορικό, τελειομανία, αναβλητικότητα και το … ξεγύμνωμα της ψυχής

Έντονα καιρικά φαινόμενα σήμερα όπου σε συνδυασμό με την επιρροή των social media (…οπότε πολύ πιο έντονα), οδηγούν σε πολλαπλή ακύρωση ραντεβού. Μια τέλεια ευκαιρία για μένα, «ουδέν κακόν, αμιγές καλού», για να ασχοληθώ με το Διδακτορικό, μιας και μπαίνει σε μια έντονη περίοδο-φάση.

Έτσι θα έπραττε κάθε λογικός, νοήμων άνθρωπος ! Όμως στο μυαλό ενός τελειομανή, αναβλητικού τύπου τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. Έτσι, αντί να βάλω ένα ουίσκι, και να αρχίσω να γράφω στο δερμάτινο σημειωματάριο μου σκέψεις όπως συνήθως , είπα να τις μοιραστώ. Καλό το …journaling και να γράφεις για την ημέρα σου, καλοσύνη, ευγνωμοσύνη, και διάφορα, αλλά ρε φίλε δεν το μοιράζεσαι με άλλους, δεν έχει νόημα. Ε λοιπόν σήμερα γράφω για μένα αλλά και για άλλους. Ευτυχώς που δεν θα είναι αρκετοί. Σε μια εποχή όπου το βίντεο και η γρήγορη πληροφορία, πρωταγωνιστεί ίσως φανώ τυχερός . Πίσω στο θέμα μας τώρα.

Από νεαρή ηλικία θεωρούσα ότι έχω υψηλή αντίληψη, είμαι έξυπνος βρέ παιδί μου, πώς το λένε ? Παρατήρησα, ότι μπορούσα να καταφέρω μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο πράγματα, projects, κτλ. ενώ άλλοι χρειάζονται εβδομάδες. Έτσι δεν ήμουν ποτέ ο τυπικός μαθητής-φοιτητής. Ενώ άλλοι εργαζόντουσαν με πρόγραμμα ήπιο επί εβδομάδες, εγώ περίμενα να με ειδοποιήσει ο «φύλακας-άγγελος» μου τελευταία στιγμή, και πυρετωδώς εργαζόμουν να βγάλω αποτέλεσμα σε μερικές ημέρες. Το παράδοξο είναι ότι στην πορεία των ετών, δικαιώθηκα από το αποτέλεσμα. Κάθε φορά ήταν ….ικανοποιητικό, καλό, σίγουρα όχι τέλειο όμως. Και όσο αυτό συνέχιζε, να ανταποκρίνομαι δηλαδή στις απαιτήσεις, υποσυνείδητα τόσο περισσότερο τραβούσα τα χρονικά όρια. Έχω περάσει μάθημα στο πανεπιστήμιο μην έχοντας ανοίξει βιβλίο όλη την χρονιά, σε 4 ημέρες. Ακόμη θυμάμαι εκείνη την περιβόητη ομιλία μου στα Μετέωρα όπου βρέθηκα να την ετοιμάζω στις 4 το πρωί, στο ξενοδοχείο ενώ θα την παρουσίαζα στις 9 το πρωί. Στομάχι ….κόμπος, άγχος σε παροξυσμό, με μοναδικό στήριγμα τον … «φύλακα – άγγελο» μου ! Αν δεν ήταν αυτός απλά θα υπήρχε η απόλυτη καταστροφή. Αυτός ο «φύλακας – άγγελος» μου έχει όνομα : Πανικός !!!

Ίσως πρέπει να διευκρινίσω ένα λεπτό σημείο. Δεν είναι ότι οι υποχρεώσεις μου είναι τέτοιες που δεν αφήνουν χρονικά περιθώρια. Αυτό είναι κάτι άλλο. Για να γίνω κατανοητός περισσότερο, μιλάμε ότι μπορώ να δώ μια σειρά στην τηλεόραση (…που δεν με ενδιαφέρει), να ασχοληθώ με την φωτογραφική μηχανή, να θυμηθώ ότι έχω ένα ξεχασμένο blog, και γενικά οτιδήποτε εκτός από αυτό που απλά πρέπει να κάνω.

Μιας και είμαι πολύ διαβαστερός τύπος (…σωστά μάντεψες, θα διαβάσω ένα βιβλίο ακριβώς τότε που θα έπρεπε να ασχοληθώ με κάτι άλλο !) έμαθα λοιπόν, ότι δεν είμαι έξυπνος τύπος, ούτε είναι θέμα υψηλής αντίληψης.  Απλά είμαι …τελειομανής και πρωταθλητής της …αναβλητικότητας ! Φυσικά αυτά τα δύο συνδέονται, αλλά αυτά είναι για τους ψυχολόγους.

Ξεκίνησα διδακτορικές σπουδές, τίποτα το περίεργο για όλους τους ανθρώπους. Λίγο πρόγραμμα, λίγη πειθαρχεία και όλα καλά. Άλλωστε ένα διδακτορικό, όπως λένε, είναι ένας μαραθώνιος. Που να φανταζόμουν ότι ένα διδακτορικό θα ξεγύμνωνε την …ψυχή μου ! Ρε παιδιά …

Αρχικά, δεν μου αρέσει ο μαραθώνιος. Σόρρυ που το λέω αλλά δεν με εξιτάρει. Σέβομαι όσους τρέχουν, κάνουν χιλιόμετρα καθημερινά (ελπίζω να το … έσωσα γιατί βλέπω αρκετούς ασθενείς τέτοιους) αλλά ρε φίλε εμένα με εξιτάρουν τα σπρίντ. Δώσε 100, 200 μέτρα φούλ δύναμη να καλπάζεις, να έχεις την αδρεναλίνη είτε με τον διπλανό σου είτε με το χρονόμετρο, να βάλεις τα υποδήματα με τα καρφιά και να πείς, «πάμε άλλο ένα φούλ» ! Σόρρυ εμένα αυτό μου αρέσει. Μου αρέσει να μπαίνω στην ροή, στο «flow» να μην σκέφτομαι τίποτα άλλο παρά την δοκιμασία. Δεν είμαι multitasking, θέλω να σκέφτομαι, να αναπνέω, να λειτουργώ μόνο με την σκέψη του project, θέματος κτλ. Να μην υπάρχει ούτε χώρος, ούτε χρόνος πλέον. Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται το διδακτορικό. Όχι σαν σπριντ — σαν μαραθώνιος χωρίς τερματισμό, με σταθμούς ανεφοδιασμού που λέγονται “revise”, “resubmit” και “minor corrections” (που ποτέ δεν είναι minor). Και εγώ, που ζω για το 200άρι, καλούμαι να τρέξω 42 χιλιόμετρα… με καρφιά.

Το διδακτορικό με ανάγκασε να δω κάτι που πάντα απέφευγα: ότι η αναβλητικότητα μου δεν είναι έλλειψη χρόνου. Είναι φόβος αξιολόγησης. Είναι ο φόβος ότι αυτό που θα παραδώσω δεν θα είναι “αρκετά καλό” — και άρα, για να προστατευτώ, το αφήνω μισό, το αφήνω ανοιχτό, το αφήνω “για αύριο”. Γιατί όσο δεν τελειώνει, δεν κρίνεται. Και όσο δεν κρίνεται, μοιάζει ασφαλές.

Μόνο που αυτή η ασφάλεια είναι ψεύτικη. Γιατί στο διδακτορικό το “ανοιχτό” δεν μένει απλώς ανοιχτό: βαραίνει. Κάθε μέρα που περνά, δεν χάνεις μόνο χρόνο· χάνεις και ψυχική ενέργεια. Και κάπως έτσι, αντί να τρέχω τον μαραθώνιο λίγο-λίγο, κουβαλάω τον μαραθώνιο στην πλάτη μου.

Και εδώ έρχεται το ωραίο (και το άβολο): η λύση δεν είναι “έμπνευση”, ούτε “δύναμη χαρακτήρα”. Είναι κάτι πολύ πιο πεζό. Σχεδόν βαρετό. Είναι ένα μικρό σύστημα που δεν αφήνει τον εγκέφαλό μου να κάνει τα κόλπα του.

Γιατί ο εγκέφαλος του τελειομανή είναι καλλιτέχνης: θα σου πει ότι “πρέπει να διαβάσεις ακόμη λίγο”, “να φτιάξεις πρώτα τη δομή”, “να βρεις πρώτα την τέλεια φράση”, “να δεις ακόμη δύο papers” — και κάπως έτσι, αντί να γράφεις, κάνεις προθέρμανση για να γράψεις. Για τρεις ώρες.

Οπότε έβαλα τρεις κανόνες. Όχι μεγαλειώδεις. Απλοί. Σαν ορθωτικό: δεν κάνει θαύματα· απλώς σε βάζει στη σωστή πορεία.

1) Το “άσχημο γράψιμο” είναι υποχρεωτικό

Ξεκινάω με πρόθεση να γράψω κακά. Ναι, κακά. Πρόχειρα. Άκομψα. Γιατί το πρώτο draft δεν είναι κείμενο — είναι χώμα. Αν περιμένω να βγει “καλό” από την πρώτη, απλώς δεν θα βγει ποτέ.
Στόχος: 20 λεπτά συνεχόμενα να γράφω, χωρίς να διορθώνω. Ούτε μία.

2) Το project δεν είναι “διδακτορικό” — είναι “μία σελίδα”

Όταν λέω “σήμερα θα δουλέψω διδακτορικό”, ο εγκέφαλος ακούει “σήμερα θα σηκώσεις βουνό” και πάει να κρυφτεί πίσω από Netflix, φωτογραφική μηχανή και το αλκοόλ.
Άρα το μικραίνω επίτηδες:
μία σελίδα, ή 300–500 λέξεις, ή μία παράγραφος για μία έννοια.
Αν βγει παραπάνω, καλώς. Αν όχι, έχω νικήσει.

3) Πρώτα γράφω — μετά επιτρέπεται να διαβάσω

Το διάβασμα είναι η πιο έξυπνη μορφή αναβλητικότητας (ειδικά σε ανθρώπους σαν κι εμένα).
Οπότε το έκανα κανόνα:
γράφω πρώτα, έστω 200 λέξεις, και μετά ανοίγω paper.
Αλλιώς, “έρευνα” σημαίνει: τρεις ώρες browsing, μηδέν παραγωγή, και ένα υπέροχο ψέμα ότι “ασχολήθηκα”.

Και κάτι τελευταίο, που πονάει αλλά είναι αλήθεια: πολλές φορές δεν αναβάλω επειδή βαριέμαι. Αναβάλω επειδή αυτό που κάνω με νοιάζει. Επειδή θέλω να σταθεί. Επειδή θα το δει κάποιος άλλος. Επειδή — με έναν τρόπο — θα με κρίνει.

Αλλά το διδακτορικό δεν θέλει έναν αλάνθαστο άνθρωπο. Θέλει έναν άνθρωπο σταθερό. Που επιστρέφει ξανά και ξανά. Που βάζει μικρά λιθαράκια, αντί να περιμένει την τέλεια μέρα για να χτίσει παλάτι.

Κι αν το καλοσκεφτώ… ίσως αυτό να είναι τελικά το πραγματικό “ξεγύμνωμα”: να μάθεις να φαίνεσαι “ατελής”, για να μπορείς να προχωράς.

Δεν γράφω αυτά για να φανώ “επιτυχημένος”. Τα γράφω γιατί — όσο κι αν το παίζουμε δυνατοί — πολλοί από εμάς κουβαλάμε το ίδιο πράγμα: έναν εσωτερικό δικαστή που δεν χορταίνει ποτέ. Και απέναντί του, μια αναβλητικότητα που μοιάζει τεμπελιά, αλλά είναι φόβος.

Αν βρίσκεσαι κι εσύ σε ένα διδακτορικό, σε ένα μεγάλο project, σε μια ζωή που ζητάει συνέπεια, κράτα μόνο αυτό: μην περιμένεις να νιώσεις έτοιμος. Κάνε το μικρό. Το ταπεινό. Το “άσχημο” πρώτο draft. Μια σελίδα. Μια παράγραφος. Ένα λιθαράκι.

Και αν σήμερα δεν έβγαλες την απόδοση που ήθελες, όπως εγώ… δεν χάλασε ο κόσμος. Το μόνο που έχει σημασία είναι να επιστρέψεις αύριο. Γιατί έτσι νικιέται ο Πανικός: όχι με ηρωισμούς, αλλά με επιστροφές.

Αύριο λοιπόν, ξανά: 20 λεπτά. Μία σελίδα. Και πάλι από την αρχή.

Η τελειότητα είναι παγίδα· η συνέπεια είναι ελευθερία.

Δεν χρειάζεται όλα να είναι τέλεια ! Ουτε κάν οι φωτογραφίες !!!!!